fot. Kancelária prezidenta PR

Varšava, 23. januára 2020

 

Pravda, ktorá nesmie zahynúť

Poľský prezident o 75. výročí oslobodenia

nemeckého nacistického vyhladzovacieho tábora KL Auschwitz

 

Dvadsiateho siedmeho januára 1945 oslobodili sovietski vojaci nemecký nacistický vyhladzovací tábor KL Auschwitz. To, čo tam našli, vzbudzuje dodnes obrovskú hrôzu a absolútne morálne odsúdenie.

Slobodu vtedy znovu získalo takmer 7 tisíc väzňov. Už skôr, v dňoch 17. – 21. januára, bolo z KL Auschwitz a jeho podtáborov vysťahovaných približne 56 tisíc väzňov, ktorí v zničujúcich pochodoch smrti kráčali do vnútrozemia Tretej ríše. V tábore zostali ľudia-tiene, navždy zmrzačení nepredstaviteľným fyzickým a psychickým mučením. Zázrakom prežili neľudské životné podmienky, hlad, mráz, choroby, prácu nad ich sily, neľútostné bitky a útoky psov, vreskot a urážky mučiteľov. Niektorí boli obeťami zločineckých lekárskych experimentov. Každodenne mali pred očami smrť svojich súputníkov v zajatí: mužov, žien, starších a zdravotne znevýhodnených osôb, ako aj detí. Boli svedkami mnohých popráv – aj takých, ktoré esesáci vykonávali z krutej zábavy. Časť väzňov bola prinútená prenášať mŕtvoly zavraždených osôb v plynových komorách a páliť ich v krematóriách. Uvedomovali si pri tom, že ich čaká taký istý osud.

To je iba skrátený popis pekla na zemi, ktorým bol Konzentrationslager Auschwitz – miesto, na ktorom bolo zavraždených viac ako milión Židov a tisíce obetí iných národností vrátane Poliakov, Rómov, Sintov a vojnových zajatcov – príslušníkov Červenej armády. Taký istý osud postihol milióny Židov zavraždených v iných nemeckých nacistických táboroch smrti: v Treblinke, Sobibóre, Bełżci, Kulmhofe, Stutthofe a v desiatkach ďalších. Mocní Tretej ríše naplánovali a realizovali úplné vyhladenie židovského národa. Preto vytvorili sieť táborov fungujúcich ako skutočné továrne smrti. Vraždy tam boli vykonávané podľa vzorca priemyselnej produkcie – v stovkách a tisíckach, efektívne, so zohľadnením trvania a nákladov na prepravu, pričom sa viedla dôkladná dokumentácia. Takáto extrémna neľudskosť a poníženie miliónov nevinných ešte nikdy predtým nebolo.

Ťažko sa o tom píše, číta, hovorí... V biblickej Knihe múdrosti nachádzame slová: Vo veľkej múdrosti – veľa utrpenia , a kto spôsobuje poznanie – spôsobuje aj utrpenie. Avšak treba túto námahu vynakladať. Treba šíriť toto poznanie medzi novými pokoleniami. Aj za cenu utrpenia, aké so sebou nesú. Budúcnosť sveta musíme formovať s hlbokým pochopenie toho, čo sa pred viac ako 75 rokmi udialo v srdci Európy a o čom stále hovoria očití svedkovia. Nech je večnou výstrahou aj to, čo sa stalo s národom potomkov Leibniza, Goetheho, Schillera a Bacha – keď sa nakazil vírusom imperiálnej pýchy a rasistického opovrhnutia. Nesmieme tiež zabúdať, že posledným rozhodujúcim krokom k 2. svetovej vojne – bez ktorej by nebolo tragédie holokaustu – bola tajná dohoda Hitlera a Stalina z 23. augusta 1939 roku. Zakladala sa na vzatí slobody a suverenity štátom strednej a východnej Európy. pričom vtedy vytvorená blízka spolupráca oboch totalitných režimov trvala do posledných hodín pred útokom, ktorým nacistické Nemecko prekvapilo ZSSR 22. júna 1941 roku.

Pravda o holokauste nesmie zahynúť. Nesmie ju deformovať, ani zneužívať na potreby vybraných cieľov. V mene svätej pamäti o vyhladení Židov a aj ako prejav úcty k ďalším obetiam totalitarizmov 20. storočia to nesmieme a nebudeme tolerovať. Budeme sa naďalej usilovať o to, aby si svet pamätal tento zločin. Ako aj o to, aby sa niečo podobné už nikdy nezopakovalo.

Poľský odboj sa veľmi skoro ujal posolstva o odhalení pravdy o holokauste, ako aj pomoci Židom ohrozeným vyhladením. Poľský podzemný štát, ktorý vznikol na našom okupovanom území, sa snažil chrániť všetkých, ktorí ešte donedávna boli občanmi nezávislého Poľska. V septembri roku 1940 sa dôstojník Poľskej armády Witold Pilecki, v porozumení s poľskou konšpiračnou vládou, nechal uväzniť v KL Auschwitz. Utiekol v apríli 1943 a následne podal správu o tom, čo sa tam dialo. Toto je úryvok zo správy: „Chorí [na týfus], v bezvedomí aj tí takmer zdraví [...] boli naložení do auta a vyvezení [...] do plynových komôr. [...] Jeden osemročný chlapec poprosil esesáka, aby ho nechal. Kľakol si pred ním na zem. Esesák ho kopol do žalúdka a hodil do auta ako šteňa.“ Aj vyslanec emigračnej poľskej vlády Jan Karski videl na vlastné oči zverstvá, ku ktorým dochádzalo vo varšavskom gete a v nemeckom tranzitnom tábore v Izbici. Pripravil memorandum o nemeckom systéme vyvražďovania Židov. Od decembra 1942 ho prezentoval mienkotvorným skupinám a najvyšším orgánom spojeneckých krajín. Ešte predtým adresoval generál Władysław Sikorski, premiér poľskej vlády v Londýne, spojencom nótu, ktorú prijala poľská Rada Ministrov na zasadnutí dňa 6. júna 1942 roku. Uvádzal v nej: „...likvidácia židovského obyvateľstva nadobúda neuveriteľné rozmery. V takých mestách ako Kolomyja, Stanisławów, Lublin, Rzeszów, Miechów, sú vraždené desiatky tisícov Židov. Gestapo každodenne vykonáva hromadné popravy vo varšavskom a krakovskom gete. [...] Židia v Poľsku čelia najstrašnejšiemu prenasledovaniu vo svojej histórii.“

V tom istom čase Poľský podzemný štát založil Radu pomoci Židom. Vďaka nej získalo takmer 50 tisíc ľudí dokumenty, strechu nad hlavou, peniaze a lekársku pomoc. Poľskí diplomati organizovali útek Židov na územia, ktoré nekontrolovalo nacistické Nemecko. Významné percento tých, ktorí prežili holokaust, vďačilo za svoj život tisícom poľských Spravodlivých medzi národmi. V našich rodinných príbehoch, historických a literárnych dokumentoch existuje stále živá spomienka na mnohé osoby židovského pôvodu, ktoré boli ukrývané v podkroviach, pivniciach a stodolách. Tak ako aj spomienka na skromné jedlo pre židovských utečencov a radu, akou bezpečnou cestou sa vydať na útek. Nemecký okupant trestal v Poľsku každé takéto gesto smrťou. Takýchto prípadov boli stovky. Medzi miliónmi Poliakov sa našli aj osoby, ktoré mohli pomôcť skrývajúcim sa Židom, ale nedokázali prekonať strach o svoj život a život najbližších osôb. Boli aj takí, ktorí z nízkych pohnútok odovzdávali Židov do rúk nemeckých okupačných orgánov, alebo sami voči ním páchali odsúdeniahodné skutky. V tamtých dramatických podmienkach súdny systém Poľskej podzemnej vlády vydával rozsudky a vykonával tresty smrti proti týmto zločincom.

Nemecké nacistické koncentračné tábory postavené v okupovanom Poľsku boli a sú pre nás dodnes neznesiteľným ponížením. Sú stelesnením drastického popierania našej tisícročnej kultúry a histórie, poľského ducha slobody, tolerancie a solidarity. Genocída Židov, hoci sa uskutočňovala na území takmer celej Európy, bola obzvlášť silnou ranou pre poľský štát, ktorý bol po stáročia mnohonáboženský a mnohonárodný. V predvojnovom Poľsku bola židovská komunita jednou z najpočetnejších v celej histórii tohto národa. Zo 6 miliónov občanov Poľskej republiky, ktorí zomreli v dôsledku 2. svetovej vojny (viac ako pätina z celkového počtu obyvateľstva), tvorili až 3 milióny poľskí Židia. A to bola najväčšia skupina obetí holokaustu.

Židovská komunita, ktorá žila a vyvíjala sa v našich krajinách takmer desať storočí, v priebehu niekoľkých rokov takmer úplne vymizla. Poľsko náhle prišlo o tisíce židovských dejateľov kultúry, vedcov, lekárov, právnikov a úradníkov, podnikateľov, remeselníkov, obchodníkov a ďalších hodnotných odborníkov. Medzi zavraždenými boli manželia, priatelia, susedia a spolupracovníci ľudí s nežidovskými koreňmi. V našich mestách pretrváva spomienka na mučeníctvo Židov, ktorých nemecký okupant koncentroval vo štvrtiach – väzeniach, čiže getách. Predvojnových synagóg, ktoré dodnes slúžia ako modlitebne, ostalo len zopár. V zachránených budovách židovských náboženských škôl či v rituálnych kúpeľoch už dnes nepočuť jazyk jidiš ani hebrejčinu. Na území súčasného Poľska sa nachádza takmer 1200 identifikovaných židovských cintorínov, ale už niet tých, ktorí by mohli navštevovať hroby. Židovské umelecké a remeselné diela, starožitné knihy, grafiky a rukopisy vedcov, spisovateľov a skladateľov boli nenávratne zničené.

Históriu Židov v Poľsku a ich zničeného sveta nám dnes sprostredkovávajú publikácie, vedecké konferencie, festivaly, výstavy, koncerty a pamiatky ako súčasť činnosti štátnych vedeckých inštitúcií a kultúrnych zariadení, ako sú múzeá, divadlá, archívy alebo knižnice. Postupne ožívajú židovské náboženské obce, spoločenské organizácie, vydavateľstvá a časopisy. Podporujeme tieto aktivity, pretože v príbehu poľských Židov a ich mučeníctve nesmie mať posledné slovo nemecký nacizmus.

Spomienka na tragédiu, akou bolo vyhladenie Židov, by mala byť dôležitým a trvalým prvkom výchovy k mieru. Príbehom, ktorý preniká do ľudských sŕdc, rúca bariéry predsudkov, rozdielov a nenávisti. Lekciou o tom, ako prejavovať pochopenie a pomoc tým, ktorých osud najviac postihuje.

A práve v tomto duchu oslávime Medzinárodný deň pamiatky obetí holokaustu. Rozhodnutím Valného zhromaždenia OSN ho už 15 rokov oslavujeme na výročie oslobodenia KL Auschwitz. Preto sa o štyri dni v priestoroch poľského štátneho múzea Auschwitz-Birkenau, na mieste, kde je rozptýlený popol viac ako milióna obetí holokaustu, stretneme s vodcami a vysokými predstaviteľmi krajín z celého sveta. Budú nás sprevádzať aj tí najstarší pamätníci týchto udalostí. Na 75. výročie symbolického ukončenia vyhladenia budeme svedčiť o pravde. Spoločne budeme vyzývať k mieru, spravodlivosti a rešpektu medzi národmi.

 

Večná pamiatka a česť zavraždeným v KL Auschwitz!

Večná pamiatka a česť obetiam holokaustu!

 ---

 Warszawa, 23 stycznia 2020 roku

 

PRAWDA, KTÓRA NIE MOŻE UMRZEĆ

Prezydent Polski o 75. rocznicy wyzwolenia

niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady KL Auschwitz

 

Dwudziestego siódmego stycznia 1945 roku sowieccy żołnierze wyzwolili niemiecki nazistowski obóz zagłady KL Auschwitz. To, co tam zastali do dziś budzi najwyższą grozę i odruch absolutnego moralnego otępienia.

 

Wolność odzyskało wtedy blisko 7 tysięcy uwięzionych. Wcześniej, w dniach 17-21 stycznia, z KL Auschwitz i jego podobozów wyprowadzono około 56 tysięcy więźniów, którzy w wyniszczających marszach śmierci poszli w głąb terytorium III Rzeszy. W obozie pozostali ludzie-cienie, trwale okaleczeni niewyobrażalnymi torturami fizycznymi i psychicznymi. Cudem przeżyli nieludzkie warunki życia, głód, mróz, choroby, pracę ponad siły, bezlitosne bicie i szczucie psami, wrzask i wyzwiska oprawców. Niektórzy byli ofiarami zbrodniczych eksperymentów medycznych. Codziennie patrzyli na śmierć swoich towarzyszy niedoli: mężczyzn, kobiet, osób starszych i niepełnosprawnych oraz dzieci. Byli świadkami licznych egzekucji – również takich, których esesmani dokonywali dla okrutnej rozrywki. Część więźniów zmuszona była do przenoszenia zwłok osób zamordowanych w komorach gazowych oraz do palenia ich w krematoriach. Ze świadomością, że czekał ich ten sam los.

 

To jedynie skrótowy opis piekła na ziemi, którym był Konzentrationslager Auschwitz – miejsce, w którym zgładzono ponad milion Żydów oraz tysiące ofiar innych narodowości, w tym Polaków, Romów, Sinti oraz jeńców wojennych z Armii Czerwonej. Ten sam los spotkał miliony Żydów zamordowanych w innych niemieckich nazistowskich obozach śmierci: w Treblince, Sobiborze, Bełżcu, Kulmhofie, Stutthofie oraz dziesiątkach innych. Władze III Rzeszy zaplanowały i realizowały całkowitą eksterminację narodu żydowskiego. Dlatego stworzyły sieć obozów działających jak prawdziwe fabryki śmierci. Mordów dokonywano tam na wzór działalności przemysłowej – setkami i tysiącami, efektywnie, z uwzględnieniem czasu i kosztów transportu, prowadząc drobiazgową dokumentację. Tak skrajnej dehumanizacji i poniżenia milionów niewinnych ofiar nigdy wcześniej nie było.

 

Trudno o tym pisać, czytać, rozmawiać... W biblijnej Księdze Koheleta odnajdujemy słowa: W wielkiej mądrości – wiele utrapienia, a kto przysparza wiedzy – przysparza i cierpień. Jednak trzeba ów trud podejmować. Trzeba przysparzać tej wiedzy nowym pokoleniom. Nawet za cenę cierpienia, jaką ona ze sobą niesie. Przyszłość świata musimy kształtować w oparciu o głębokie zrozumienie tego, co ponad 75 lat temu wydarzyło się w sercu Europy i o czym wciąż mówią naoczni świadkowie. Niech wieczną przestrogą będzie także to, co stało się z narodem potomków Leibniza, Goethego, Schillera i Bacha – gdy został zainfekowany wirusem imperialnej pychy i rasistowskiej pogardy. Nie możemy też zapominać, że ostatni, decydujący krok ku II wojnie światowej – bez której nie byłoby tragedii Holokaustu – to tajne porozumienie Hitlera i Stalina z 23 sierpnia 1939 roku. Zakładało ono odebranie wolności i suwerenności państwom Europy Środkowej i Wschodniej, a zainicjowana wówczas bliska współpraca obu totalitarnych reżimów trwała do ostatnich godzin przed atakiem, którym nazistowskie Niemcy zaskoczyły ZSRR 22 czerwca 1941 roku.

 

Prawda o Holokauście nie może umrzeć. Nie wolno jej zniekształcać ani instrumentalizować dla jakichkolwiek celów. W imię świętej pamięci o zagładzie Żydów oraz przez szacunek dla pozostałych ofiar dwudziestowiecznych totalitaryzmów – nie możemy i nie będziemy tego tolerować. Nie ustaniemy w wysiłkach, aby świat pamiętał o tej zbrodni. Oraz by nic podobnego już się nie powtórzyło.

 

Misji ujawnienia prawdy o Holokauście oraz wspierania zagrożonych eksterminacją Żydów podjął się bardzo wcześnie polski ruch oporu. Utworzone na naszych okupowanych ziemiach Polskie Państwo Podziemne starało się chronić wszystkich, którzy jeszcze do niedawna byli obywatelami Polski niepodległej. We wrześniu 1940 roku działający w porozumieniu z władzami konspiracyjnymi oficer Wojska Polskiego Witold Pilecki świadomie pozwolił się uwięzić w KL Auschwitz. Uciekł w kwietniu 1943 roku, a następnie przekazał raport o tym, co się tam działo. Oto jego fragment: „Chorzy [na tyfus], nieprzytomni i prawie już zdrowi (...) zostali wpakowani na auta i wywiezieni (...) do komór gazowych. (...) Jeden ośmioletni chłopczyk prosił esesmana, by go zostawił. Ukląkł przed nim na ziemi. Esesman kopnął go w żołądek i wrzucił do auta jak szczenię”. Także Jan Karski, emisariusz emigracyjnych władz polskich, własnymi oczyma oglądał potworności, do jakich dochodziło w warszawskim getcie oraz w niemieckim obozie przejściowym w Izbicy. Przygotował memorandum o niemieckim systemowym ludobójstwie Żydów. Od grudnia 1942 roku prezentował je środowiskom opiniotwórczym oraz najwyższym władzom państw sprzymierzonych. Wcześniej jeszcze
generał Władysław Sikorski, premier rządu polskiego w Londynie, skierował do aliantów notę przyjętą na posiedzeniu Rady Ministrów 6 czerwca 1942 roku. Raportował w niej: „...wyniszczenie ludności żydowskiej ma miejsce w niewiarogodnych rozmiarach. W miastach jak Wilno, Lwów, Kołomyja, Stanisławów, Lublin, Rzeszów, Miechów, przeprowadza się rzezie dziesiątków tysięcy Żydów. W ghettach Warszawy i Krakowa gestapo wykonuje codziennie egzekucje masowe. (...) Żydzi w Polsce cierpią najstraszliwsze prześladowania w ciągu swych dziejów”.

 

Równocześnie Polskie Państwo Podziemne utworzyło Radę Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu RP na Kraj. Dzięki niej blisko 50 tysięcy osób zdobyło dokumenty, schronienie, pieniądze i opiekę lekarską. Polscy dyplomaci organizowali ucieczki Żydów na terytoria niekontrolowane przez nazistowskie Niemcy. Znaczny odsetek ocalonych z Holokaustu zawdzięczał życie tysiącom polskich Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. W naszych opowieściach rodzinnych, w dokumentach historycznych i literackich trwa pamięć o wielu osobach pochodzenia żydowskiego ukrywanych na strychach, w piwnicach i stodołach. O użyczaniu żydowskim uciekinierom skromnego posiłku lub wskazywaniu im bezpiecznej drogi ucieczki. A trzeba wiedzieć, że w Polsce za każdy taki gest niemiecki okupant karał śmiercią. Zdarzyło się to setki razy. Wśród milionów Polaków były też osoby, które mogły udzielić pomocy ukrywającym się Żydom, ale nie potrafiły pokonać lęku o życie własne i swoich najbliższych. Zdarzali się też tacy, którzy z niskich pobudek wydawali Żydów w ręce niemieckich władz okupacyjnych lub sami dopuszczali się wobec nich czynów haniebnych. W dramatycznych okolicznościach tamtego czasu wymiar sprawiedliwości Polskiego Państwa Podziemnego orzekał i wykonywał wobec tych przestępców karę śmierci.

 

Wybudowane w okupowanej Polsce niemieckie nazistowskie obozy koncentracyjne były i do dzisiaj są dla nas nieznośnym upokorzeniem. Stanowią one drastyczne zaprzeczenie naszej tysiącletniej kultury i historii, polskiego ducha wolności, tolerancji i solidarności. Ludobójstwo Żydów, choć dokonywane na obszarze niemal całej Europy, było szczególnie dotkliwym ciosem w państwo polskie, od wieków wielowyznaniowe i wielonarodowe. Społeczność żydowska w przedwojennej Polsce należała do najliczniejszych w całej historii tego narodu. Spośród 6 milionów obywateli Rzeczypospolitej, którzy zginęli w wyniku II wojny światowej (to ponad jedna piąta całej populacji), aż 3 miliony stanowili polscy Żydzi. I to oni byli największą grupą ofiar Holokaustu.


Wspólnota żydowska, żyjąca i rozwijająca się na naszych ziemiach przez blisko dziesięć wieków, w ciągu kilku lat zniknęła niemal całkowicie. Polska straciła nagle tysiące żydowskich twórców kultury, badaczy, lekarzy, prawników i urzędników, przedsiębiorców, rzemieślników, kupców i innych cenionych specjalistów. Wśród mordowanych byli małżonkowie, przyjaciele, sąsiedzi i współpracownicy osób o korzeniach nieżydowskich. W naszych miastach trwa pamięć o męczeństwie Żydów gromadzonych przez niemieckiego okupanta w dzielnicach-więzieniach, jakim były getta. Tylko pojedyncze przedwojenne synagogi służą dziś za domy modlitwy.
W ocalałych budynkach żydowskich szkół religijnych czy rytualnych łaźni nie rozbrzmiewają już języki jidysz i hebrajski. W obecnych granicach Polski jest blisko 1200 zidentyfikowanych cmentarzy żydowskich, ale znajdujących się tam grobów nie ma już komu odwiedzać. Bezpowrotnie zniszczono żydowskie dzieła sztuki i rzemiosła artystycznego, zabytkowe księgi, druki oraz rękopisy uczonych, literatów i kompozytorów.

 

Historię Żydów w Polsce oraz ich unicestwionego świata opowiadamy dzisiaj poprzez publikacje i konferencje naukowe, festiwale, wystawy, koncerty i pomniki, w ramach działalności państwowych instytucji naukowych i placówek kultury takich jak muzea, teatry, archiwa czy biblioteki. Stopniowo odradzają się żydowskie gminy wyznaniowe, organizacje społeczne, wydawnictwa i czasopisma. Wspieramy te działania, bo w opowieści o polskich Żydach i ich męczeństwie niemiecki nazizm nie może mieć ostatniego słowa.

 

Upamiętnienie tragedii, jaką była zagłada Żydów, powinno być ważnym i trwałym elementem edukacji dla pokoju. Opowieścią, która przenika ludzkie serca, kruszy bariery uprzedzeń, podziałów i nienawiści. Lekcją tego, jak okazywać zrozumienie i pomoc osobom najciężej doświadczonym przez los. 

 

Właśnie w tym duchu będziemy obchodzić Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Decyzją Zgromadzenia Ogólnego ONZ od 15 lat przypada on w rocznicę wyzwolenia KL Auschwitz. Dlatego za cztery dni, na terenie polskiego Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau – w miejscu, gdzie rozsypane są prochy ponad miliona ofiar Holokaustu – spotkamy się w gronie przywódców i wysokich przedstawicieli państw z całego świata. Będą nam towarzyszyć sędziwi ocaleni. W 75. rocznicę symbolicznego zakończenia zagłady damy świadectwo prawdzie. Wspólnie zaapelujemy o pokój, sprawiedliwość i szacunek między narodami. 

 

Wieczna pamięć i cześć zgładzonym w KL Auschwitz!

Wieczna pamięć i cześć ofiarom Holokaustu! 

FaLang translation system by Faboba